Nghiên cứu

Phật giáo là triết học hay tôn giáo?

Tôi cảm thấy bối rối. Phật giáo được coi là một trong năm tôn giáo lớn của thế giới, nhưng một số người nói rằng đó không phải là một tôn giáo nào cả, mà là một triết lý, lối sống hay khoa học về tâm trí. Vậy Phật giáo là gì?

Câu trả lời thực sự là về cách bạn định nghĩa tôn giáo. Mặt khác, Phật giáo trông rất giống với mọi tôn giáo khác, với tu viện, đền thờ, văn tự thiêng liêng, nghi lễ, giáo đoàn…

Mặt khác, hầu hết mọi người định nghĩa tôn giáo là tin vào Chúa hoặc Đấng sáng tạo, điều mà Phật giáo thì không. Họ coi khái niệm “tôn giáo vô thần” là một sự mâu thuẫn về mặt thuật ngữ, vì vậy họ coi Phật giáo là triết học, lối sống, hay khoa học về tâm trí và nhiều Phật tử ở phương Tây đồng ý, trong đó có Sam Harris.

Bạn đang xem: Phật giáo là triết học hay tôn giáo?

“Phật giáo là một thực hành tìm hiểu và chiêm nghiệm mà không phụ thuộc vào niềm tin vào Thượng Đế, linh hồn hay bất cứ điều gì siêu nhiên. Do đó, nó không thể là một tôn giáo.”

Sam Harris đã bày tỏ quan điểm này về Phật giáo trong bài tiểu luận “Killing the Buddha” (Shambhala Sun, tháng 3 năm 2006). Harris ngưỡng mộ Phật giáo, gọi nó là “nguồn trí tuệ chiêm nghiệm phong phú hơn bất kỳ nền văn minh nào đã tạo ra”. Nhưng anh ấy nghĩ sẽ còn tốt hơn nữa nếu nó có thể bị loại bỏ khỏi tôn giáo. “Trí tuệ của Đức Phật hiện đang bị mắc kẹt trong tôn giáo của Phật giáo”. Harris than thở.

Câu “Giết Phật” xuất phát từ một câu nói của Thiền: “Nếu bạn gặp Đức Phật trên đường, hãy giết Ngài.” Harris giải thích điều này như một lời cảnh báo chống lại việc biến Đức Phật thành một “nhân vật tôn sùng trong tôn giáo” và do đó làm thiếu đi bản chất giáo lý của Ngài.

Nhưng đây là cách giải thích của Harris về cụm từ. Trong Thiền công án, “giết Phật” có nghĩa là dập tắt những ý tưởng và khái niệm về Đức Phật để nhận ra Đức Phật chân chính. Harris không giết Phật; anh ấy chỉ đơn thuần là thay thế một ý tưởng tôn giáo của Đức Phật bằng một ý tưởng phi tôn giáo hơn theo ý thích của anh ấy.

Sự huyền bí trong Phật giáo

Lập luận về tính triết học của Phật giáo chủ yếu dựa trên thực tế là Phật giáo ít giáo điều hơn hầu hết các tôn giáo khác. Chủ nghĩa huyền bí rất khó định nghĩa nhưng về cơ bản, nó là kinh nghiệm trực tiếp và mật thiết về thực tại tối thượng, Đấng tuyệt đối hay Thượng đế.

“Chủ nghĩa thần bí, thần bí luận, chủ nghĩa huyền bí hay huyền bí học, huyền học… là căn nguyên của một tôn giáo bí ẩn, là một sự theo đuổi được hiệp thông, được đồng nhất, hoặc được giác ngộ với chân lý sau cùng, với thần thánh, với chân tâm, hay với Thiên Chúa thông qua những kinh nghiệm được hướng dẫn, bản năng, trực giác hay trí huệ.” Theo Wikipedia.

Trên thực tế, ngoài việc tôn sùng các vị Phật và Bồ tát như hầu hết Phật tử đang làm, đạo Phật mang tính thần bí sâu sắc và thần bí thuộc về tôn giáo nhiều hơn là triết học. Thông qua thiền định, Sĩ-đạt-ta đã trải nghiệm một cách sâu sắc về “Phật tánh” vượt ra ngoài chủ thể và khách thể, bản ngã và cái khác, sự sống và cái chết. Kinh nghiệm giác ngộ của Phật giáo là một điều bất thường đối với chúng ta.

Ngoài ra, Đức Phật đã thảo luận về các khía cạnh siêu hình của thực tại thường liên quan đến tôn giáo. Trong khi Đức Phật nhấn mạnh điều này không quan trọng bằng việc thực hành, Ngài vẫn đề cập đến chúng, và chúng là một phần của giáo lý Phật giáo. Các khía cạnh “tôn giáo” nhất của Phật giáo có lẽ là những cuộc thảo luận của Đức Phật về thế giới bên kia và các cõi tồn tại khác nhau.

Đức Phật đã đề cập đến 6 cõi tồn tại mà con người có thể tái sinh sau khi chết trong nhiều bài thuyết pháp của mình, và đề cập đến các đấng siêu nhiên và các cõi khác thậm chí có thể được thấy trong bài kinh đầu tiên và nổi tiếng nhất của Ngài, Kinh Chuyển Pháp Luân (Dhammacakkappavattana).

Những khía cạnh này của Phật giáo thường bị bỏ qua bởi những người ủng hộ Phật giáo như một triết học, điều này có thể hiểu được vì biết chi tiết về thế giới Brahma và Deva không đặc biệt hữu ích đối với hầu hết mọi người. Dù bạn có thấy nó hữu ích hay không, Đức Phật đã đề cập đến chúng và những chi tiết như vậy vẫn là một phần của Phật giáo.

Đức Phật cũng giải quyết những câu hỏi khác nhau về xã hội mà đôi khi có thể được coi là tương tự như những câu hỏi về tôn giáo, chẳng hạn như tại sao có quá nhiều sự khác biệt giữa con người, và tại sao thế giới lại bất công như vậy.

Trên thực tế, chính câu hỏi này đã được đặt ra trong Kinh Tiểu Nghiệp Phân Biệt (Cula-kammavibhanga), trong đó Đức Phật trình bày một bản tóm tắt ngắn gọn về Luật Nhân Quả để giải thích “sự không công bằng” của cuộc đời.

Một lập luận khác cho rằng, Phật giáo được xem là tôn giáo chỉ để dễ dàng hơn cho tất cả mọi người nếu nó được phân loại đơn giản như vậy. Những người theo dõi thống kê tôn giáo phân loại Phật giáo là một tôn giáo dễ dàng hơn nhiều so với việc hỏi mọi người ” Phật giáo là tôn giáo hay triết học”.

Về mặt kỹ thuật nó có phải là một tôn giáo hay không, thì cơ bản Phật giáo phục vụ mục đích tương tự đối với hầu hết mọi người trên thế giới với tư cách là các tôn giáo như Cơ đốc giáo.

Có những người tin chắc Phật giáo là một tôn giáo và những người tin chắc rằng đó là một triết học, một số thì thản nhiên về nó; một số khá tỉ mỉ về nó. Bạn có tin hay không, tôi đã gặp những người thực sự nỗ lực để tìm hiểu kỹ lưỡng các chi tiết và kỹ thuật trong cách mọi người nói về Phật giáo hoặc cách mọi thứ được vận hành tại một số tổ chức Phật giáo với mục đích duy nhất là thuyết giảng về cách Phật giáo là triết học hay tôn giáo.

Cuối cùng, mỗi bên đều có quan điểm riêng, và đó là một cuộc tranh luận chính đáng với những lập luận vững chắc cả hai chiều tùy thuộc vào cách người ta định nghĩa tôn giáo. Tuy nhiên, như Đức Phật đã dạy là chúng ta nên tập trung nhiều hơn vào thực hành cá nhân, vượt lên bất kỳ loại khái niệm hoặc kiến thức hời hợt nào.

Tranh luận triết học và tôn giáo

Theo nhiều cách, lập luận “tôn giáo đối đầu triết học” là một lập luận giả tạo. Sự tách biệt rõ ràng giữa tôn giáo và triết học mà chúng ta nhấn mạnh ngày nay đã không tồn tại trong nền văn minh phương Tây cho đến thế kỷ 18 hoặc lâu hơn, và chưa bao giờ có sự tách biệt như vậy trong nền văn minh phương Đông. Để khẳng định rằng Phật giáo phải là một điều chứ không phải là một điều khác buộc một “sản phẩm” cổ đại vào “bao bì” hiện đại.

Trong Phật giáo, loại “bao bì” khái niệm này được coi là rào cản đối với sự giác ngộ. Không nhận ra điều đó, chúng ta sử dụng các khái niệm đúc sẵn về bản thân và thế giới xung quanh để tổ chức và diễn giải những gì chúng ta học được và trải nghiệm. Một trong những mấu chốt của thực hành Phật giáo là quét sạch tất cả những “ngăn tủ hồ sơ” giả tạo trong đầu chúng ta để có thể nhìn thế giới như nó vốn là.

Tương tự như vậy, tranh luận về việc Phật giáo là triết học hay tôn giáo không phải là tranh luận về bản chất Phật giáo. Đó là một cuộc tranh cãi về những thành kiến ​​của chúng ta liên quan đến triết học và tôn giáo. Đạo Phật là như thế nào!

Tính siêu việt của Phật giáo

Tôn giáo là gì? Những người cho rằng Phật giáo không phải là một tôn giáo có xu hướng định nghĩa tôn giáo như một hệ thống tín ngưỡng, đó là một quan niệm phổ thông. Nhà sử học tôn giáo Karen Armstrong định nghĩa tôn giáo là sự tìm kiếm sự siêu việt, vượt ra ngoài cái tôi.

Người ta nói rằng, cách duy nhất để hiểu Phật giáo là thực hành nó. Thông qua thực hành, chúng ta sẽ nhận thấy sức mạnh biến đổi của nó. Một đạo Phật còn tồn tại trong lĩnh vực của các khái niệm và ý tưởng thì không phải là đạo Phật. Những y phục, nghi lễ và những cạm bẫy khác của tôn giáo không phải là sự băng hoại của Phật giáo như một số người vẫn tưởng tượng, mà là những biểu hiện của nó.

Có một câu chuyện về thiền, trong đó một giáo sư đến thăm một vị thiền sư Nhật Bản để hỏi về thiền. Vị thiền sư rót trà và khi chén của khách đã đầy, vị thiền sư vẫn tiếp tục rót. Trà tràn ra chén và ra bàn.

“Chén đầy!” giáo sư nói. “Không thể rót được nữa!”

“Giống như chiếc chén này,” vị thiền sư trả lời, “Bạn có đầy đủ ý kiến ​​và suy đoán của riêng mình. Làm sao tôi có thể chỉ cho bạn thiền trừ khi bạn làm cạn chén trước?”

Nếu bạn muốn hiểu Phật giáo, hãy làm cạn chiếc chén của bạn.

PGVN – Theo: thoughtco.com và huffpost.com

Đăng bởi: Phật Giáo Việt Nam

Chuyên mục: Nghiên cứu

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button