Nghiên cứu

Ý nghĩa của cúng dường trong Phật giáo

Đối với một số người chưa hiểu đúng về Phật giáo, “cúng dường” là một thuật ngữ còn khá xa lạ. Họ cho rằng các vị Phật đã vượt ra khỏi mọi chấp thủ, tham ái hay thậm chí là cảm giác về “cái tôi” và “cái khác”. Vậy tại sao một bậc giác ngộ lại đánh giá cao việc cúng dường trái cây, hương, nước hoặc một buổi lễ phức tạp!?

Trên thực tế, nhiều sư thầy nói rằng, nếu bạn không có thời gian cho việc thực hành các giáo pháp khác, thì hai việc bạn nên cân nhắc thực hiện đó là: cúng dường và thiền định.

“Việc cúng dường không phải vì chư Phật cần hay muốn”. “Việc cúng dường là dành cho bạn, là cơ hội để bạn tạo công đức, tạo nghiệp tốt”. Đại đức Zasep Rinpoche giải thích.

Bạn đang xem: Ý nghĩa của cúng dường trong Phật giáo

Đây cũng không phải chỉ là biểu tượng. Nhiều người cố gắng hợp lý hóa chúng theo cách đó, như những phép ẩn dụ và biểu tượng – nhưng chúng còn hơn thế nữa. Cúng dường là một thực hành nền tảng quan trọng đối với các Phật tử. Trong Phật giáo Mật tông Tây Tạng, nền tảng cơ bản bao gồm việc cúng dường 100.000 bát nước trong cho chư Phật.

Cúng dường là gì?

Cúng dường vốn là tiếng Trung Quốc, đọc theo Hán-Việt là “cung dưỡng” hay “cúng dưỡng”. Người Việt ta đọc trại thành “cúng dường”, một số người miền Bắc thì đọc thành “cúng dàng”. Ngoại lệ một số người còn đọc thành “cúng vườn” do chưa hiểu về các thuật ngữ trong đạo Phật.

Cúng dường có tên gọi đầy đủ hơn là cúng dường Tam bảo – Tam bảo ở đây là Phật – Pháp – Tăng. Do đó cúng dường là hành động dâng cúng những nhu yếu phẩm thiết yếu cho đức Phật và chư Tăng với lòng thành kính, trân quý sự nghiệp hoằng pháp của họ. Cúng dường cũng đồng nghĩa với bố thí, biếu, tặng hay cho tùy theo bối cảnh và cách hiểu của mỗi người.

Tất cả đều thể hiện cùng một hành động là mang vật chất mình có như tiền bạc, tài sản, nhà cửa, vườn tược, xe cộ,… cho một người hay một tập thể khác. Nhưng xét theo độ tuổi, địa vị và chức danh mà dùng các từ ngữ khác nhau sẽ hợp lý hơn.

Ví dụ đối với chư Tăng thì dùng từ cúng dường; đối với cha mẹ, những bậc tôn kính dùng từ biếu, dâng; đối với bạn bè dùng từ tặng; đối với những người dưới dùng từ cho hoặc bố thí; còn từ hiến dùng trong các trường hợp như: hiến máu, hiến xác, hiến tạng…

Trong thời Đức Phật, từ bố thí được dùng cả cho chư Tăng, các vị Bà-la-môn và những người tôn quý. Vậy thì có thể hiểu bố thí và cúng dường có chung một ý nghĩa.

Ý nghĩa của việc cúng dường Tam Bảo

Trong Phật giáo, những thực hành như “cúng dường” và “lễ lạy” đôi khi được coi là “phương thuốc”. Hình ảnh ẩn dụ về người bệnh / bác sĩ thường được sử dụng trong giáo lý Phật giáo: Đức Phật là bác sĩ, Pháp là thuốc, chư Tăng là đội “hỗ trợ”.

Theo cách nói ẩn dụ này, cúng dường là phương thuốc chữa trị cho “lòng tham” và “chấp trước” trong suốt cuộc đời của chúng ta, giống như cách mà chúng ta cúi đầu hoặc lễ lạy là phương thuốc chữa trị cho “lòng kiêu hãnh” và “bản ngã”. Bản ngã và chấp trước là hai trong số những trở ngại lớn nhất đối với sự chứng ngộ của Phật giáo.

Hơn nữa, mục đích của cúng dường Tam Bảo là để phụ giúp chư Tăng tu học, đóng góp vào việc xây dựng cơ sở vật chất, tu sửa lại chùa chiền và nơi ăn ở của các chư Tăng. Việc cúng dường giống như hoàn thành trách nhiệm của một Phật tử là lo toan cho sự nghiệp tu học và hoằng truyền chánh pháp. Người tại gia lo về hộ pháp, tức phần vật chất. Người xuất gia lo về hoằng pháp, tức phần tinh thần cho chúng sinh.

Về mặt nhân quả, việc cúng dường giúp con người ta biết buông bỏ, mở rộng tấm lòng mình, thanh tẩy tâm hồn ích kỷ, được nhiều người yêu quý và tích được phúc đức cho đời sau.

Trong kinh Tăng chi bộ, đức Phật có dạy năm lợi ích của sự bố thí: “Một là được nhiều người ưa thích. Hai là được bậc thiện nhân, chân nhân thân cận. Ba là tiếng đồn tốt đẹp được truyền đi. Bốn là không có sai lệch pháp của người gia chủ. Năm là khi thân hoại mạng chung, sinh lên cõi lành, thiện giới”.

Và cũng trong kinh Tăng chi bộ, đức Phật dạy có ba phần thuộc về người bố thí: “Một là trước khi bố thí, ý được vui lòng. Hai là trong khi bố thí, tâm được tịnh tín. Ba là sau khi bố thí, cảm thấy hoan hỷ”.

Do đó, trước, trong và sau khi bố thí hoặc cúng dường, tâm của chúng ta phải vui vẻ. Ngoài ra, nếu không chấp có người cúng, không chấp có vật cúng và không chấp có người nhận thì chúng ta sẽ có phước báu vô lượng.

Như vậy, ý nghĩa của cúng dường chính là tạo công đức và thanh lọc những tiêu cực trong tâm. Nói một cách đơn giản, cúng dường cho chúng ta một cơ hội quý báu để tạo công đức. Ngay cả khi Đức Phật không cần hương, hoa quả hay nước uống… chúng ta vẫn cần cúng dường để bắt đầu giải quyết “tính ích kỷ” trong quá khứ của chúng ta.

Nếu việc cúng dường hương hoa làm phiền bạn, mâu thuẫn với việc thực hành của bạn, thì một số vị thầy khuyên nên làm từ thiện dưới danh nghĩa Phật giáo. Điều quan trọng là phải vượt qua sự bám víu, ích kỷ và tham lam bằng hành động cho đi và vị tha.

Trong trường phái Nam Tông, khất sĩ nhận vật phẩm cúng dường từ người dân trên đường đi hành khất.

Cách cúng dường đúng để nhận phước báu

Trong thời Đức Phật, khi các Phật tử muốn cúng dường thì có thể chuẩn bị bốn thứ là y phục, thuốc thang, thức ăn và ngọa cụ. Về sau việc cúng dường được tôn vinh lên và xuất hiện những người cúng nơi ở, nhà cửa, tiền bạc hay những vật phẩm có giá trị như: vua Bình Sa cúng tịnh xá Trúc Lâm hay trưởng giả Cấp Cô Độc cúng tịnh xá Kỳ Viên, hay có trường hợp của kỹ nữ Ambapali cúng vườn xoài của mình.

Cúng dường không cần chờ các dịp lễ lạt trai tăng mà là một hình thức tích công đức cầu bình an mỗi ngày. Ngày trước vào những buổi sáng tinh mơ thì đức Phật cùng các chư Tăng sẽ ôm bát đi khất thực, xin ăn dọc đường đi, còn được gọi là khất sĩ.

Khác với khất cái hay còn được gọi là ăn xin. Khất sĩ sẽ không đứng một chỗ, cũng sẽ chỉ nhận trong một giới hạn nhất định, họ không dùng thứ mà người qua đường cho để chi vào những hoạt động không giữ tâm trong sáng.

Các vị khất sĩ hoàn toàn có khả năng làm ra tiền, người thuộc tầng lớp cao quý (Sát-đế-lợi) và tầng lớp tri thức (Bà-la-môn). Ôm bát đi khất thực là để tu luyện hạnh nguyện của khất sĩ. Và việc dâng biếu đồ ăn của vật khi gặp khất sĩ chính là hình thức cúng dường trong Phật giáo thời kỳ đầu.

Bình bát của khất sĩ chính là ứng lượng khí, vì vậy khi khí đầy cũng có nghĩa là đã đủ ăn một bữa thì các khất sĩ sẽ ra về. Thậm chí khi trước đức Phật và chư Tăng còn không nhận tiền bạc, sống một cuộc đời không tạp niệm phàm trần, giữ gìn giới hạnh không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu.

Người Phật tử thuần thành phải cúng dường bằng của cải làm ra từ lao động chân chính, không nên làm những nghề bất chính để có tiền dâng cúng Tam bảo.

Ngoài cúng dường tiền, Phật tử nếu muốn cúng các phẩm vật khác thì phải lưu ý xem chùa cần thứ gì thì cúng thứ đó. Như vậy việc cúng dường mới thực sự đem lại lợi ích. Phật tử cũng không nên chấp vào vật phẩm cúng, người cúng hay người nhận. Khi Phật tử phát tâm cúng dường thì chư Phật mười phương đã ghi nhận tấm lòng của quý vị rồi, nên không cần ghi phiếu xác nhận công đức làm gì.

Đây cũng là một hình thức thực hành hạnh bố thí ba la mật của Bồ tát. Một tinh thần hào phóng không chỉ đơn thuần là trao tiền hay vật phẩm cho chùa. Đó là một tinh thần đáp ứng với thế giới, cho đi những gì cần thiết và thích hợp vào thời điểm đó – phước báu sẽ tự nhiên tìm đến quý vị nếu biết cúng dường đúng phương pháp nhà Phật.

Nên cúng dường những vật phẩm gì?

Khi cúng dường tâm mình phải thanh tịnh và bày tỏ lòng thành kính, đừng tính toán ít nhiều, phù hợp với khả năng và hoàn cảnh gia đình là được. Các vật phẩm dùng để cúng dường phải là đồ tươi tốt, phù hợp với nhu cầu và truyền thống của ngôi chùa mà mình dâng cúng.

Dạo gần đây, do dịch bệnh diễn biến phức tạp khiến các hoạt động xã hội bị ngưng trệ trong đó có Phật giáo. Để vượt qua khó khăn, một số chùa đã linh động sử dụng hình thức cúng dường qua ví Momo nhằm mua thực phẩm cho chư Tăng, đồng thời tạo điều kiện cho quý Phật tử từ xa có thể tích lũy công đức.

Ở Việt Nam ta, ngoài tiền cúng dường được cho vào thùng công đức, hoa quả tươi tốt dâng lên bàn Phật… quý vị Phật tử có thể mua thêm các vật phẩm sau để cúng dường Tam Bảo.

1. Cúng dường ly nước trong

Đây là vật không thể thiếu, quan trọng và đơn giản nhất trong tất cả các đồ cúng dường. Nước đại diện cho sự thanh tịnh, tinh khiết trong tâm của con người. Khi dâng nước lên bàn Phật, chúng ta quyết tu tâm dưỡng tính để tâm thanh tịnh, trong sạch như ly nước trong. Phật tử nên cúng 3 ly nước tượng trưng cho 3 ngôi Tam Bảo đó là Phật – Pháp – Tăng.

2. Cúng dường hoa sen

Nếu bạn là một Phật tử lâu năm thì chắc đã quá quen thuộc với hoa sen. Đây là loài hoa thường xuất hiện trong mọi nghi lễ thờ cúng Phật. Vì thường mọc giữa chốn bùn lầy mà vẫn tỏa hương thơm nên hoa sen tượng trưng cho sự thuần khiết, sức mạnh ý chí vươn lên đạt giác ngộ.

Loài hoa này không thể sống trên đất khô cằn, cũng như trên đất sạch sẽ. Mà chỉ có thể phát triển ở nơi bùn lầy nước đọng. Nụ hoa khi đã tròn và hoa đã nở thì thường có một mùi hương không tài nào sánh nổi.

Cũng giống như trong đời thường, chúng ta chỉ có thể tìm ra đạo lý giác ngộ giải thoát khi trải qua những thử thách, nghịch cảnh trong cuộc sống. Trong đạo Phật, hoa sen còn được coi như sự giác ngộ giải thoát và luôn nỗ lực vươn lên ngay tại cõi đời ô trược.

3. Cúng dường nhang, đèn dầu

Đèn dầu trong thờ Phật thường mang ý nghĩa như một ngọn đèn trí tuệ chiếu sáng cho tha nhân. Ánh sáng ngọn đèn dầu biểu hiện cho sự xóa tan bóng tối vô minh từ bên trong, là minh chứng cho trí tuệ sáng suốt của Phật.

Có thể bạn chưa biết đèn dầu còn là kết quả cho sự chứng ngộ. Xóa sạch tâm phân biệt, dẹp tan sự rối loạn và nhận ra được ánh sáng tịnh quang của cuộc đời để luôn sống hướng thiện.

Nén nhang tượng trưng cho giới- định- tuệ. Thấy nhang đang cháy, ngửi hương thơm của nhang ta nghĩ ngay tới việc tu giới, tu định, tu tuệ. Cúng dường hương nhang không phải vì Phật muốn ngửi thứ hương đó. Mà hương chỉ là sự tượng trưng, qua đó khiến ta thức tỉnh. Tất cả những vật phẩm để cúng dường đều chứa những dụng ý, ý nghĩa sâu sắc. Tất cả đều hướng thiện, giáo học và giúp con người ta tu tâm dưỡng tính.

Tóm lại, chúng ta từ khi sinh ra cho đến lúc từ giã cõi đời đều chỉ có hai bàn tay trắng. Tuy nhiên, bằng cách bố thí, cúng dường, Phật tử có thể tích lũy công đức thông qua ngân hàng nhân quả cho con cháu hoặc bản thân ở kiếp sau. Hy vọng những thông tin mà PGVN chia sẻ có thể giúp quý đọc giả hiểu đúng hơn về cúng dường trong đạo Phật.

PGVN – Tham khảo: chuahoangphap.com.vn và buddhaweekly.com

Đăng bởi: Phật Giáo Việt Nam

Chuyên mục: Nghiên cứu

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button